Συνέντευξη στον Δηµήτρη Τσουκαλά
Κάθε ευρώ κρατικής διαφήµισης που δεν απορροφάται είναι µια χαµένη ευκαιρία για τον Τύπο, αναφέρει στο adbusiness ο Δηµήτρης Κιρµικίρογλου, γενικός γραµµατέας Επικοινωνίας και Ενηµέρωσης, ενώ παράλληλα υπογραµµίζει πως η κρατική διαφήµιση είναι επένδυση στη δηµοκρατία. Ακόµη, στη συνέντευξή του αναφέρεται στις προτεραιότητες της ΓΓΕΕ, στο πλάνο για τη στήριξη του Τύπου, στην ΑΙ στο χώρο της ενηµέρωσης, στην ανάγκη για διαφάνεια και στο διάλογο που χρειάζεται µε τις µεγάλες πλατφόρµες. Τονίζει δε πως τα ευρωπαϊκά εργαλεία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της πολιτικής της κυβέρνησης για τα media.
adb: Το 2025 εγκρίθηκαν σχεδόν 140 εκατ. ευρώ για κρατική διαφήµιση, αλλά τα στοιχεία δείχνουν πως κάθε χρόνο η αγορά απορροφά λιγότερο από το 50% των εγκεκριµένων κονδυλίων. Ποιοι είναι οι λόγοι για αυτή την κατάσταση;
Το χάσµα µεταξύ εγκεκριµένων κονδυλίων και πραγµατικής απορρόφησης αποτελεί διαχρονική πρόκληση. Οι λόγοι εντοπίζονται κυρίως σε δύο άξονες. Αφενός, οι διαδικασίες έγκρισης περιλαµβάνουν πολλαπλά επίπεδα ελέγχου και από την αρχική αίτηση µέχρι την τελική εκταµίευση απαιτούνται συχνά µήνες. Αφετέρου, πολλοί φορείς, ιδίως στην τοπική αυτοδιοίκηση, δεν διαθέτουν την τεχνική επάρκεια για το σχεδιασµό και την υλοποίηση ολοκληρωµένων επικοινωνιακών προγραµµάτων. Η έγκριση κονδυλίων είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη. Χρειάζεται στρατηγικός σχεδιασµός, έγκαιρη προετοιµασία και διοικητική ικανότητα εκτέλεσης. Έχουµε θέσει ως προτεραιότητα την απλοποίηση των διαδικασιών, διατηρώντας παράλληλα τη διαφάνεια που παραµένει θεµελιώδης αρχή.
adb: Τι γίνονται τα κονδύλια εκείνα που δεν απορροφώνται; Επιστρέφουν στα ∆ηµόσια Ταµεία και διοχετεύονται αλλού; Υπάρχουν και ευρωπαϊκοί πόροι που «χάνονται»;
Τα αδιάθετα εθνικά κονδύλια δεν χάνονται µε την αυστηρή έννοια, καθώς µπορούν να ανακατανεµηθούν ή να µεταφερθούν, αλλά δεν αξιοποιούνται για το σκοπό που αρχικά προορίζονταν. Αντιθέτως, τα ευρωπαϊκά κονδύλια που δεν απορροφώνται εντός της προβλεπόµενης προθεσµίας χάνονται οριστικά. Αυτό αποτελεί σοβαρό ζήτηµα, ιδίως για προγράµµατα ψηφιακού µετασχηµατισµού που θα µπορούσαν να στηρίξουν τον κλάδο. Κάθε ευρώ που δεν απορροφάται είναι µια χαµένη ευκαιρία για τον Τύπο. Στόχος µας είναι η καλύτερη προετοιµασία των φορέων, ώστε να µη φτάνουµε σε αδιέξοδα, και γι’ αυτό επενδύουµε στην ενηµέρωση και την υποστήριξη, ιδίως προς τους ΟΤΑ που παρουσιάζουν τα χαµηλότερα ποσοστά απορρόφησης.
adb: Δεν θα µπορούσαν τα χρήµατα αυτά να στηρίξουν την αγορά media και επικοινωνίας, που αντιµετωπίζει έντονες και πολλαπλές προκλήσεις; Υπάρχει στην ατζέντα σας αυτό το θέµα;
Αυτό ακριβώς είναι το ζητούµενο. Η κρατική διαφήµιση δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο ενηµέρωσης των πολιτών, που ταυτόχρονα µπορεί να συµβάλει στη βιωσιµότητα του Τύπου. ∆εν µιλάµε για επιδότηση· µιλάµε για επένδυση στη δηµοκρατία. Η βελτίωση της απορρόφησης αποτελεί σαφή προτεραιότητα.
Παράλληλα, εργαζόµαστε για τη δηµιουργία νέων µηχανισµών στήριξης συµβατών µε τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βρισκόµαστε σε στενή συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον κλάδο, για να αξιοποιήσουµε κάθε δυνατή ευκαιρία.
adb: Γενικότερα, ποιες είναι οι προτεραιότητες της ΓΓΕΕ σήµερα; Ποια είναι τα θέµατα που βρίσκονται πιο ψηλά στην ατζέντα σας;
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η εφαρµογή του νέου νοµοθετικού πλαισίου που ψηφίστηκε τον Νοέµβριο, τόσο για τον EMFA (Ευρωπαϊκός Κανονισµός για την Ελευθερία των Μέσων Ενηµέρωσης) όσο και για τον εκσυγχρονισµό της ΕΡΤ. Ακολουθεί η υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα, που για πρώτη φορά θεσµοθετήθηκε στη χώρα µας, µε το πρόγραµµα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» να υλοποιείται ήδη σε σχολεία. Τρίτον, η ενίσχυση της διαφάνειας µέσω των Μητρώων Τύπου και του νέου νοµοσχεδίου για την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοράσεων και, τέταρτον, η λειτουργία της Task Force και η αναβάθµιση του ∆ιεθνούς Κέντρου Προστασίας ∆ηµοσιογράφων στη Θεσσαλονίκη.
Παράλληλα, αντιµετωπίζουµε την παραπληροφόρηση µέσω συνεργασιών µε πανεπιστήµια και ερευνητικά κέντρα, διότι η επιστήµη είναι το ανάχωµα απέναντι στο ψέµα. Η Ελληνική Προεδρία της Ε.Ε. το δεύτερο εξάµηνο του 2027 αποτελεί µοναδική ευκαιρία να αναδείξουµε τα θέµατα ελευθερίας του Τύπου και δηµοκρατικής ανθεκτικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
adb: Όταν µιλάτε για ένα µακροχρόνιο σχέδιο στήριξης του Τύπου, ποιοι είναι οι βασικοί του άξονες αλλά και ποιο το χρονοδιάγραµµα που έχει τεθεί; Επίκειται άµεσα κάποιο νέο πρόγραµµα οικονοµικής στήριξης του Τύπου;
Το πλαίσιο στήριξης δοµείται γύρω από έναν κεντρικό άξονα: το µετασχηµατισµό των ελληνικών µέσων για βιωσιµότητα απέναντι στις νέες προκλήσεις. Η ψηφιακή µετάβαση και η τεχνητή νοηµοσύνη µετατοπίζουν ριζικά τα έσοδα και τη διαφηµιστική πίτα - µια κρίσιµη παράµετρος που δεν µπορούµε να αγνοήσουµε. Ιδιαίτερη προσοχή δίνουµε στον περιοδικό Τύπο, που αντιµετωπίζει ειδικές προκλήσεις. Τα περιοδικά προσφέρουν σε βάθος ανάλυση, εξειδικευµένη αρθρογραφία και ποιοτικό οπτικό περιεχόµενο που δεν µπορεί να αντικατασταθεί από τα social media, αποτελώντας πυλώνα πολιτισµικής παραγωγής. Εξετάζουµε στοχευµένα µέτρα για την ενίσχυση της βιωσιµότητάς τους, από τη διανοµή µέχρι τον ψηφιακό µετασχηµατισµό. Για νέα οικονοµικά προγράµµατα εργαζόµαστε εντός του πλαισίου των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Κάθε σχήµα ενίσχυσης πρέπει να εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είτε µέσω του Κανονισµού De minimis είτε µέσω κοινοποίησης από την Ε.Ε. Αυτό απαιτεί χρόνο και τεκµηρίωση, αλλά είναι η µόνη νόµιµη και αξιόπιστη οδός. Υπό την εποπτεία του υφυπουργού στον πρωθυπουργό, Παύλου Μαρινάκη, η διαδικασία προχωρά µεθοδικά.
adb: Η αγορά της ενηµέρωσης και των media κυριαρχείται πλέον από ψηφιακές πλατφόρµες και αλγορίθµους. Ποιος είναι ο ρόλος της Πολιτείας σε αυτό το περιβάλλον; Πώς µπορεί να διαµορφώσει το πλαίσιο;
Η Πολιτεία δεν µπορεί και δεν πρέπει να ρυθµίζει το περιεχόµενο. ∆ιαθέτουµε όµως δύο ισχυρά ευρωπαϊκά εργαλεία: την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), που επιβάλλει υποχρεώσεις διαφάνειας στις πλατφόρµες, και την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA), που αντιµετωπίζει τις µονοπωλιακές πρακτικές των gatekeepers. Στην Ελλάδα, η ΕΕΤΤ λειτουργεί ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών µε εξουσία επιβολής κυρώσεων.
Χρειάζεται µεγαλύτερος διάλογος µε τις µεγάλες πλατφόρµες και ευρωπαϊκός συντονισµός, ώστε να γίνουν επενδύσεις στην καινοτοµία και να διαφυλαχθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονοµίας. Ας µην ξεχνάµε ότι ο κλάδος των media είναι παραγωγικός κλάδος, που απασχολεί χιλιάδες εργαζοµένους και συµβάλλει στην προσέλκυση επενδύσεων.
adb: Η τεχνητή νοηµοσύνη µπαίνει όλο και πιο δυναµικά στην ενηµέρωση στη χώρα µας. Ποια είναι η θέση και η στρατηγική της ΓΓΕΕ για το ζήτηµα;
Η θέση µας είναι σαφής: η τεχνητή νοηµοσύνη είναι εργαλείο υποβοήθησης, όχι υποκατάστασης της δηµοσιογραφίας. Η αξιοπιστία, η επαλήθευση και η κριτική ανάλυση παραµένουν ανθρώπινες αρετές που κανένας αλγόριθµος δεν µπορεί να αντικαταστήσει.
Ταυτόχρονα, δεν µπορούµε να αγνοήσουµε τους κινδύνους: deepfakes, παραπληροφόρηση µέσω τεχνητής νοηµοσύνης, αυτοµατοποιηµένη παραγωγή ψευδών ειδήσεων. Η τεχνολογία µπορεί να είναι σύµµαχος ή απειλή, ανάλογα µε το πώς τη χρησιµοποιούµε.
Η Ελλάδα έχει αναπτύξει εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοηµοσύνη µε σαφείς άξονες: υπεύθυνη χρήση, διαφάνεια αλγορίθµων και προστασία πνευµατικών δικαιωµάτων. Η Εθνική Στρατηγική για την Παιδεία στα Μέσα περιλαµβάνει εκπαίδευση για την αναγνώριση περιεχοµένου που παράγεται από τεχνητή νοηµοσύνη, ενώ το πρόγραµµα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» «τρέχει» ήδη στα σχολεία. Οι πολίτες πρέπει να αποκτήσουν τα κριτικά εργαλεία, για να διακρίνουν το αληθινό από το κατασκευασµένο.
adb: Πώς εντάσσονται τα ευρωπαϊκά ρυθµιστικά εργαλεία στη συνολική πολιτική σας για τα µέσα;
Τα ευρωπαϊκά εργαλεία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της πολιτικής µας. Ο EMFA (Ευρωπαϊκός Κανονισµός για την Ελευθερία των Μέσων Ενηµέρωσης), που εφαρµόζεται πλήρως από τον Αύγουστο του 2025, θέτει κοινά πρότυπα για όλα τα κράτη-µέλη, µε διαφάνεια ιδιοκτησίας, αντικειµενικά κριτήρια κατανοµής κρατικής διαφήµισης και προστασία δηµοσιογραφικών πηγών. Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) ρυθµίζει τις υποχρεώσεις των πλατφορµών, η Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) αντιµετωπίζει τις µονοπωλιακές πρακτικές και η Οδηγία κατά των Καταχρηστικών Αγωγών (Anti-SLAPP), που τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2024, προστατεύει τους δηµοσιογράφους από καταχρηστικές αγωγές.
Η Ελλάδα δεν περιορίζεται στην ελάχιστη συµµόρφωση - θέλουµε να είµαστε πρωτοπόροι. Ο νόµος που ψηφίστηκε τον Νοέµβριο 2025 υπερβαίνει σε αρκετά σηµεία τις ελάχιστες απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως στη διαφάνεια κρατικής διαφήµισης και στη θεσµοθέτηση της Παιδείας στα Μέσα.
adb: Τι αλλάζει στην πράξη µε τα νέα Μητρώα Τύπου και ∆ιαφάνειας;
Τα Μητρώα φέρνουν δύο θεµελιώδεις αλλαγές. Πρώτον, µόνο τα πιστοποιηµένα µέσα δικαιούνται κρατική διαφήµιση και κάθε σύµβαση µε µη πιστοποιηµένο µέσο είναι αυτοδικαίως άκυρη. ∆εύτερον, τα Μητρώα είναι προσβάσιµα από τους πολίτες, φέρνοντας διαφάνεια και λογοδοσία.
Στην πράξη, η αγορά αποκτά σαφείς κανόνες. Αυτό ισχύει για όλες τις κατηγορίες Τύπου: ηµερήσιο, περιοδικό και ψηφιακό. Τα περιοδικά ειδικότερα επωφελούνται από τη θεσµοθέτηση αντικειµενικών κριτηρίων που αναγνωρίζουν την ιδιαιτερότητα και τη συµβολή τους στο ενηµερωτικό οικοσύστηµα.
Αξίζει να υπογραµµιστεί ότι µε τη σχεδόν τριετή λειτουργία των ηλεκτρονικών Μητρώων ΜΕΤ και ΜΗΤ, αλλά και µε τη θεσµική καθιέρωση των προϋποθέσεων πιστοποίησης των εντύπων και των ιστοσελίδων στα Μητρώα ΜΕΤ και ΜΗΤ, αντίστοιχα, ενδυναµώνεται η προστασία των δηµοσιογράφων, ενισχύεται η ασφάλεια του δηµοσιογραφικού επαγγέλµατος και, το κυριότερο, ισχυροποιείται η διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ.
Με την τροποποίηση του ν. 5005/2022 µε τον ν.5212/2025 εισάγεται για πρώτη φορά η υποχρέωση να περιέχονται στο ΜΕΤ ενυπόγραφα άρθρα δηµοσιογράφων, περιγράφονται τα κριτήρια εγκατάστασης οργανωµένου γραφείου στο ΜΕΤ, αποδεικνύεται η κυκλοφορία των περιφερειακών και τοπικών εφηµερίδων µε την προσκόµιση παραστατικών εκτύπωσης ανάλογα µε την περιοδικότητά τους, διευρύνονται οι προθεσµίες υποβολής αιτήσεων εγγραφής και επανεγγραφής στο ΜΕΤ και ενισχύονται οι επιτόπιοι δειγµατοληπτικοί έλεγχοι των εγγεγραµµένων εντύπων και ιστοσελίδων στο ΜΕΤ και ΜΗΤ, αντίστοιχα.
Με τα Μητρώα Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου ενδυναµώσαµε τις αρχές της δηµοσιογραφικής δεοντολογίας και της εταιρικής καλής διακυβέρνησης, που πλέον αποκτούν θεσµική διάσταση. Τα 400, δε, πιστοποιηµένα έντυπα στο ΜΕΤ και οι 600 πιστοποιηµένες ιστοσελίδες στο ΜΗΤ, αποδεικνύουν την αποδοχή των µητρώων από τις επιχειρήσεις ΜΜΕ.
adb: Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΡΤ στο νέο ενηµερωτικό οικοσύστηµα που διαµορφώνεται υπό το πρίσµα και του νέου σχετικού νοµοσχεδίου;
Η ΕΡΤ καλείται να αποτελέσει σηµείο αναφοράς αξιοπιστίας σε µια εποχή κατακλυσµού πληροφοριών αµφιβόλου ποιότητας. Η δηµόσια ραδιοτηλεόραση δεν ανταγωνίζεται τον ιδιωτικό Τύπο, αλλά τον συµπληρώνει.
Το νέο νοµοσχέδιο ενισχύει την ανεξαρτησία της µέσω αλλαγών στη διακυβέρνηση. Το ∆ιοικητικό Συµβούλιο διευρύνεται µε ακαδηµαϊκά µέλη, µειώνοντας τον κυβερνητικό έλεγχο. Παράλληλα, δηµιουργείται Innovation Hub για καινοτοµία και τεχνολογία, θεσµοθετείται πλαίσιο εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και ενισχύεται η συνεργασία µε το Υπουργείο Παιδείας για εκπαιδευτική τηλεόραση.
Η δηµόσια ραδιοτηλεόραση έχει ιδιαίτερη ευθύνη: να παράγει ποιοτικό περιεχόµενο, να υπηρετεί το δηµόσιο συµφέρον και να αναδεικνύει θέµατα που αγνοούνται από την εµπορική αγορά. Αυτός είναι ο πυρήνας της δηµόσιας αποστολής της.
adb: Τι φιλοδοξεί να πετύχει το Ελληνικό Συµβούλιο ΜΜΕ;
Το Ελληνικό Συµβούλιο ΜΜΕ βρίσκεται υπό σύσταση. Η πρώτη συνάντηση πραγµατοποιήθηκε πρόσφατα, στις 12 Ιανουαρίου, µε συµµετοχή εκπροσώπων τόσο των εργαζοµένων όσο και των ιδιοκτητών. Πρόκειται για φορέα αυτορρύθµισης κατά το πρότυπο αντίστοιχων Συµβουλίων Τύπου σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στόχος είναι να λειτουργήσει ως εγγυητής συντακτικής ανεξαρτησίας και δηµοσιογραφικής δεοντολογίας, χωρίς κρατική παρέµβαση. Η Πολιτεία δεν θα συµµετέχει στη διακυβέρνησή του. Εάν το Συµβούλιο καταφέρει να αποκτήσει ουσιαστικό κύρος, θα αποτελέσει σηµαντική θεσµική καινοτοµία για τον ελληνικό Τύπο.
Εµείς πιστεύουµε σε αυτή την προσπάθεια, και γι’ αυτό θέσαµε σαφές πλαίσιο στο τελευταίο νοµοσχέδιο. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πιστεύει στις δυνατότητες του Τύπου και δηµιουργεί τις προϋποθέσεις για να τις αξιοποιήσει.
