Η Ένωση Εταιρειών Διαφήμισης & Επικοινωνίας Ελλάδος παρεμβαίνει θεσμικά με επιστολή προς το Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών, θέτοντας σοβαρές ενστάσεις για τους ανοιχτούς διαγωνισμούς επανασχεδιασμού της εξωτερικής εμφάνισης των αστικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη από τους φορείς ΟΑΣΑ και ΟΣΕΘ.
Στην επιστολή της , η ΕΔΕΕ υπογραμμίζει ότι η προσέγγιση που ακολουθείται «δεν συνάδει ούτε με τη φύση του έργου, ούτε με τις διεθνείς πρακτικές στον σχεδιασμό συστημάτων δημόσιων συγκοινωνιών». Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάκριση μεταξύ απλού εικαστικού σχεδιασμού και ολοκληρωμένου branding. Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «το livery δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελεί ένα ξεχωριστό, αποκομμένο έργο», καθώς είναι «αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής οπτικής και εταιρικής ταυτότητας (brand system) ενός οργανισμού».
Η ΕΔΕΕ κάνει λόγο για «θεμελιώδες στρατηγικό σφάλμα», τονίζοντας ότι η επιλογή να προηγηθεί ο σχεδιασμός της εικόνας χωρίς συνολική μελέτη ταυτότητας «οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε οπτικό κατακερματισμό». Η φράση «η εικόνα καλείται να προηγηθεί του συστήματος» συνοψίζει την κριτική για μια πρακτική που, σύμφωνα με την Ένωση, έρχεται σε αντίθεση με κάθε σύγχρονη μεθοδολογία branding.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη μορφή των διαγωνισμών. Η επιστολή σημειώνει ότι η αντιμετώπιση του έργου ως «απλουστευμένου εικαστικού διαγωνισμού» που απευθύνεται και σε μη επαγγελματίες «επιβεβαιώνει μια επιφανειακή προσέγγιση». Παράλληλα, ασκείται κριτική στη σύγχυση γύρω από τις έννοιες του design και του branding, οι οποίες «εξακολουθούν να συγχέονται με εικαστικές παρεμβάσεις», ενώ αποτελούν εργαλεία στρατηγικής.
Η ΕΔΕΕ θίγει επίσης το ζήτημα της αμοιβής, επισημαίνοντας ότι η απαίτηση για υποβολή ολοκληρωμένων προτάσεων χωρίς αποζημίωση συνιστά «πρακτική μη αμειβόμενης δημιουργικής εργασίας (speculative work), η οποία καταδικάζεται διεθνώς». Αντίστοιχα, προβληματισμό προκαλεί η πρόβλεψη επιλογής μέσω κοινού, καθώς «μεταθέτει την τελική κρίση σε κριτήρια εντύπωσης», χωρίς να διασφαλίζεται η απαραίτητη επαγγελματική αξιολόγηση.
Η επιστολή αναδεικνύει και εσωτερικές αντιφάσεις των διαγωνισμών, όπως η απαίτηση για brand manual, που «προϋποθέτει εξειδικευμένη γνώση συστημικού σχεδιασμού», στοιχείο που δεν συνάδει με ανοιχτή συμμετοχή μη επαγγελματιών.
Κλείνοντας, η ΕΔΕΕ καλεί το Υπουργείο να «επανεξετάσει άμεσα το περιεχόμενο και τη μεθοδολογία» των διαγωνισμών και να διασφαλίσει διαδικασίες που προάγουν τη συνοχή και την ποιότητα. Όπως επισημαίνει με σαφήνεια: «Η ποιότητα των δημόσιων έργων δεν είναι θέμα αισθητικής επιλογής. Είναι θέμα στρατηγικής».
Παρακάτω ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής:
Αριθ. Φ. 15/10608
Αθήνα, 28 Απριλίου 2026
Κύριο
Κωνσταντίνο Κυρανάκη
Αναπληρωτή Υπουργό Μεταφορών
Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών
Κύριε Υπουργέ,
Η Ένωση Εταιρειών Διαφήμισης & Επικοινωνίας Ελλάδος (ΕΔΕΕ) αισθάνεται την υποχρέωση να τοποθετηθεί δημόσια και θεσμικά σχετικά με τις πρόσφατες ανοιχτές προσκλήσεις του ΟΑΣΑ και του ΟΣΕΘ για τον σχεδιασμό της νέας εμφάνισης των αστικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Η προσέγγιση που ακολουθείται δεν συνάδει ούτε με τη φύση του έργου, ούτε με τις διεθνείς πρακτικές στον σχεδιασμό συστημάτων δημόσιων συγκοινωνιών.
To Υπουργείο Μεταφορών και οι δύο αρμόδιοι φορείς, μέσω των συγκεκριμένων διαγωνισμών, ζητούν ουσιαστικά τον σχεδιασμό της εξωτερικής εμφάνισης των οχημάτων (livery). Ωστόσο, το livery δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελεί ένα ξεχωριστό, αποκομμένο έργο. Αποτελεί εφαρμογή και αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής οπτικής και εταιρικής ταυτότητας (brand system) ενός οργανισμού.
Το να ζητείται ο σχεδιασμός της όψης των λεωφορείων χωρίς να έχει προηγηθεί - ή έστω να συνδέεται - με μια ολιστική μελέτη για την ταυτότητα, την τυπογραφία, τα χρώματα, τη σήμανση των στάσεων και την ψηφιακή παρουσία των οργανισμών, συνιστά θεμελιώδες στρατηγικό σφάλμα. Οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε οπτικό κατακερματισμό. Πρακτικά, η εικόνα καλείται να προηγηθεί του συστήματος - μια πρακτική που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με κάθε σύγχρονη μεθοδολογία branding.
Η αντιμετώπιση ενός τέτοιου έργου ως ενός απλουστευμένου εικαστικού διαγωνισμού - απευθυνόμενου μάλιστα και σε μη επαγγελματίες - με κυρίαρχα κριτήρια την πρωτοτυπία και την εντύπωση, επιβεβαιώνει μια επιφανειακή προσέγγιση.
Δυστυχώς, αναδεικνύεται μια διαχρονική παθογένεια: η ουσιαστική άγνοια ως προς το τι συνιστά branding και design. Οι έννοιες αυτές εξακολουθούν να συγχέονται με εικαστικές παρεμβάσεις, ενώ στην πραγματικότητα αποτελούν εργαλεία στρατηγικής, οργάνωσης και δημιουργίας αξίας για την εμπειρία του πολίτη.
Η αντίφαση αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη αν ληφθεί υπόψη ότι οι επαγγελματίες του κλάδου στην Ελλάδα παράγουν έργο διεθνώς αναγνωρισμένο - τόσο μέσω κορυφαίων διακρίσεων σε διεθνή βραβεία design και branding, όσο και μέσω της συνεργασίας τους με κορυφαίες εταιρείες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση σύγχρονων ταυτοτήτων και εμπειριών. Η χώρα διαθέτει την τεχνογνωσία και το ταλέντο. Αυτό που απουσιάζει είναι το κατάλληλο πλαίσιο για την ουσιαστική αξιοποίησή τους από το ίδιο το κράτος.
Η πρόβλεψη επιλογής μέσω ανοικτής ψηφοφορίας κοινού θα μπορούσε να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο συμμετοχικότητας, αρκεί να έχει προηγηθεί η ανάπτυξη και αξιολόγηση προτάσεων από εξειδικευμένη επιτροπή επαγγελματιών. Στην παρούσα μορφή, η διαδικασία μεταθέτει την τελική κρίση σε κριτήρια εντύπωσης, γεγονός που δεν ανταποκρίνεται στη φύση ενός έργου στρατηγικής σημασίας.
Επιπλέον, η απαίτηση υποβολής ολοκληρωμένων προτάσεων χωρίς πρόβλεψη αμοιβής μελέτης συνιστά πρακτική μη αμειβόμενης δημιουργικής εργασίας (speculative work), η οποία καταδικάζεται διεθνώς, καθώς υποβαθμίζει το επάγγελμα και επηρεάζει την ποιότητα του τελικού αποτελέσματος.
Παράλληλα, παρουσιάζοντας τον σχεδιασμό μιας κρίσιμης υποδομής ως «καλλιτεχνικό διαγωνισμό», απομακρύνεται το έργο από τη λογική της μελέτης και της συστημικής προσέγγισης που απαιτείται για την ανάπτυξη μιας συνεκτικής ταυτότητας.
Παρατηρείται, επιπλέον, μια εσωτερική αντίφαση στη διατύπωση των απαιτήσεων, καθώς ζητείται η παράδοση οδηγού εφαρμογής ταυτότητας (brand manual), στοιχείο που προϋποθέτει εξειδικευμένη γνώση συστημικού σχεδιασμού και επαγγελματική εμπειρία. Η απαίτηση αυτή δεν συνάδει με τη φύση ενός ανοιχτού καλλιτεχνικού διαγωνισμού, στον οποίο δύνανται να συμμετέχουν και μη επαγγελματίες, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα ως προς τη συνοχή και τη ρεαλιστικότητα του ζητούμενου.
Η πρόσφατη εμπειρία από τον σχεδιασμό του λογοτύπου του Μετρό Θεσσαλονίκης ανέδειξε με σαφήνεια τις συνέπειες αντίστοιχων επιλογών.
Σε διεθνές επίπεδο, οργανισμοί όπως το Transport for London ή η Metrolinx δεν σχεδιάζουν πρώτα τα οχήματα και μετά τον οργανισμό· χτίζουν μια ενιαία μάρκα, μέσα από σαφή στρατηγικά πλαίσια (briefs) και συνεργασία με εξειδικευμένα γραφεία design.
Με βάση τα παραπάνω, η ΕΔΕΕ καλεί το Υπουργείο σας καθώς και τους φορείς ΟΑΣΑ & ΟΣΕΘ:
- Να αναγνωρίσετε ότι ο σχεδιασμός οχημάτων (livery) αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εταιρικής ταυτότητας και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητο έργο.
• Να επανεξετάσετε άμεσα το περιεχόμενο και τη μεθοδολογία των εν λόγω διαγωνισμών.
• Να διασφαλίσετε διαδικασίες που προάγουν την ποιότητα, τη συνοχή και τον σεβασμό προς τους επαγγελματίες του κλάδου.
Η ΕΔΕΕ δηλώνει τη διαθεσιμότητά της να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού πλαισίου.
Η ποιότητα των δημόσιων έργων δεν είναι θέμα αισθητικής επιλογής. Είναι θέμα στρατηγικής και ουσιαστικής βελτίωσης της καθημερινότητας των πολιτών.
Με εκτίμηση,
Γιώργος Καραγιάννης
Μέλος Δ.Σ, Μέλος Διοικούσας Επιτροπής Τομέα Branding & Design ΕΔΕΕ
Κοινοποίηση:
➢ Διευθύνοντα Σύμβουλο ΟΑΣΑ, Κύριο Αντώνιο Κεραστάρη
➢ Πρόεδρο ΟΣΕΘ, Κυρία Βασιλική Τραούδα
