Σε ένα περιβάλλον αυξηµένων απαιτήσεων για λογοδοσία, ο David Coen, καθηγητής ∆ηµόσιας Πολιτικής στο University College London, αναλύει πώς αλλάζουν οι κανόνες του lobbying και τι σηµαίνει σήµερα «υπεύθυνη επιρροή». Με αφορµή τη συµµετοχή του σε fireside chat µε τον πρώην πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου, µε θέµα «Transparent and Responsible Advocacy: Restoring Trust and Accountability in the Public Sphere» και συντονιστή το δηµοσιογράφο Απόστολο Μαγγηριάδη στο Agora - 4th Corporate Affairs Forum 2026 (7 Μαΐου, Αίγλη Ζαππείου), τοποθετεί τη συζήτηση πέρα από στερεότυπα, αναδεικνύοντας γιατί η αξιοπιστία αποτελεί πλέον το βασικό νόµισµα επιρροής για επιχειρήσεις και θεσµούς.
adb: Το lobbying συχνά αντιµετωπίζεται αρνητικά στον δηµόσιο διάλογο. Από τη δική σας οπτική ως µελετητή της δηµόσιας πολιτικής, τι διαφοροποιεί τη νόµιµη, υπεύθυνη εκπροσώπηση συµφερόντων από πρακτικές lobbying που υπονοµεύουν τη δηµόσια εµπιστοσύνη;
Όταν το lobbying γίνεται σωστά, προσδίδει νοµιµοποίηση στη διαδικασία χάραξης πολιτικής, παρέχοντας αξιόπιστη τεχνογνωσία και πληροφορίες, καθώς και αντιπροσωπευτικά inputs από την κοινωνία και τις επιχειρήσεις που διαφορετικά θα απουσίαζαν από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το lobbying τείνει να αντιµετωπίζεται αρνητικά και καθίσταται προβληµατικό όταν η επιρροή ασκείται µε αδιαφανή τρόπο, µε επιλεκτική δηµοσιοποίηση ή µεροληπτική πρόσβαση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εµπιστοσύνη στη διακυβέρνηση αρχίζει να διαβρώνεται όταν συγκεκριµένοι δρώντες απολαµβάνουν συστηµατικά καλύτερη πρόσβαση ή διαµορφώνουν αποτελέσµατα πίσω από κλειστές πόρτες. Η νόµιµη εκπροσώπηση συµφερόντων λειτουργεί εντός κανόνων και προτύπων που είναι ορατά, εφαρµόζονται και είναι κοινά σε όλο το πολιτικό σύστηµα: υποστηρίζει τη χάραξη πολιτικής αντί να τη στρεβλώνει. Υπό αυτή την έννοια, η νόµιµη εκπροσώπηση αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες ασκείται η επιρροή.
adb: Σε όλη την Ευρώπη, οι θεσµοί έχουν εισαγάγει µητρώα διαφάνειας, κανόνες δεοντολογίας και υποχρεώσεις γνωστοποίησης. Κατά τη γνώµη σας, έχουν αυτά τα µέτρα βελτιώσει ουσιαστικά τη λογοδοσία ή εξακολουθούν να λείπουν βασικά στοιχεία όσον αφορά τη διακυβέρνηση του lobbying;
Τα µητρώα διαφάνειας έχουν καταστήσει το lobbying πιο ορατό και ευκολότερο να παρακολουθηθεί, κάτι που αποτελεί ένα σηµαντικό βήµα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η ορατότητα δεν µεταφράζεται αυτόµατα σε λογοδοσία. Για παράδειγµα, µεγάλοι όγκοι γνωστοποιηµένων πληροφοριών µπορεί να είναι δύσκολο να ερµηνευθούν, ενώ ορισµένες δραστηριότητες παραµένουν εκτός τυπικής αναφοράς· Πρόκειται για γνωστούς περιορισµούς. Η λογοδοσία απαιτεί εποπτεία, επιβολή κανόνων και σαφή ευθύνη για την παρακολούθηση και των δύο πλευρών της αλληλεπίδρασης. Είναι σηµαντικό οι ρυθµίσεις για το lobbying να ενοποιηθούν, ώστε να διευκολύνεται η εφαρµογή τους. Η πρόκληση που αντιµετωπίζουν σήµερα οι κανονισµοί αναφορικά µε το lobbying, δεν είναι τόσο η αύξηση της γνωστοποίησης, όσο το πώς αυτή θα ενσωµατωθεί σε ένα σύστηµα που πράγµατι επηρεάζει τη συµπεριφορά.
adb: Οι εταιρείες συµµετέχουν ολοένα και περισσότερο σε δηµόσιες συζητήσεις για ζητήµατα όπως η βιωσιµότητα, η ψηφιακή ρύθµιση και η καινοτοµία. Ποιες ευθύνες έχουν οι επιχειρήσεις όταν αλληλεπιδρούν µε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και πώς µπορούν να διασφαλίσουν ότι η παρέµβασή τους υπηρετεί το δηµόσιο συµφέρον;
Οι επιχειρήσεις διαθέτουν πόρους που οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συχνά χρειάζονται, όπως τεχνικές γνώσεις, δεδοµένα και ικανότητες εφαρµογής. Αυτό καθιστά τη συµµετοχή τους πολύτιµη. Ταυτόχρονα, δηµιουργεί και υποχρεώσεις για τις εταιρείες που έχουν πρόσβαση στους φορείς λήψης αποφάσεων. Η εµπλοκή τους πρέπει να είναι διαφανής, συνεπής και να βασίζεται σε τεκµηριωµένα στοιχεία. Με απλά λόγια, οι επιχειρήσεις πρέπει να αναγνωρίζουν ότι η πρόσβαση δεν αποτελεί δικαίωµα χωρίς υποχρεώσεις. Συνεπάγεται συµβολή στη χάραξη πολιτικής µε τρόπους αξιόπιστους και ευθυγραµµισµένους µε ευρύτερους κοινωνικούς στόχους. Στην πράξη, αυτό αφορά την αξιοπιστία σε βάθος χρόνου. Η εµπιστοσύνη χτίζεται αργά και χάνεται γρήγορα.
adb: Η δηµόσια εµπιστοσύνη στους θεσµούς -πολιτικούς, οικονοµικούς και ακόµη και ακαδηµαϊκούς- δέχεται πιέσεις σε πολλές δηµοκρατίες. Μπορεί η ενίσχυση της διαφάνειας στα δηµόσια πράγµατα να συµβάλει στην αποκατάστασή της και, αν ναι, µε ποιον τρόπο;
Όπως αναφέρθηκε, η διαφάνεια είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής. Οι πολίτες, οι οµάδες συµφερόντων και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αξιολογούν κατά πόσο ένας θεσµός θεωρείται δίκαιος, ανεξάρτητος και αξιόπιστος. Αν οι πληροφορίες που δηµοσιοποιούνται είναι υπερβολικές, κατακερµατισµένες ή δύσκολες στην κατανόηση, δεν καθησυχάζουν το κοινό ούτε ενισχύουν τη νοµιµοποίηση των θεσµών. Η εµπιστοσύνη απαιτεί συµπεριφορές που συµβαδίζουν µε νοµικούς και θεσµικούς κανόνες. Οι αξιόπιστοι θεσµοί είναι συνεπείς, εφαρµόζουν τους κανόνες και αποδεικνύουν ότι η κακοδιαχείριση έχει συνέπειες, ενώ η πρόσβαση φαίνεται ισορροπηµένη. Το πραγµατικό ζήτηµα δεν είναι µόνο η ορατότητα, αλλά το αν οι αλληλεπιδράσεις θεωρούνται αξιόπιστες και διέπονται από κοινά πρότυπα.
adb: Με δεδοµένη τη µακρόχρονη ενασχόλησή σας µε τη διακυβέρνηση στην ΕΕ, πώς βλέπετε να εξελίσσεται η σχέση µεταξύ ευρωπαϊκών θεσµών, εθνικών κυβερνήσεων και ενδιαφερόµενων µερών τα επόµενα χρόνια, όσον αφορά την εκπροσώπηση συµφερόντων;
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει αναδυθεί ένα διακριτό «ευρωπαϊκό» στυλ lobbying. Καθώς η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση προχωρά µε πολυδιάστατο τρόπο, η διακυβέρνηση στην ΕΕ και οι σχέσεις µεταξύ των διαφορετικών δρώντων θα γίνονται πιο σύνθετες. Η χάραξη πολιτικής ήδη εκτείνεται σε πολλαπλά επίπεδα και πεδία, και αυτή η τάση επιταχύνεται. Τα ενδιαφερόµενα µέρη χρειάζεται πλέον να ασκούν lobbying σε διαφορετικούς θεσµούς, δικαιοδοσίες και στάδια πολιτικής. Επιπλέον, οι συµµαχίες γίνονται όλο και πιο εφήµερες σε µια διαδικασία που επιταχύνεται. Ως αποτέλεσµα, οι σχέσεις µεταξύ των δρώντων θα γίνουν πιο πολύπλοκες. Από τη µία πλευρά, οι ανταγωνιστικές Eταιρικές Υποθέσεις απαιτούν πρόσβαση σε ευρύτερα, πολυεπίπεδα δίκτυα και δίνουν ιδιαίτερη έµφαση στην εξειδίκευση και την αξιοπιστία. Από την άλλη, αυτό διευρύνει τη σηµασία ενός µεγαλύτερου φάσµατος δρώντων, καθώς ακόµη και µικρότεροι φορείς µπορούν να συµβάλουν ουσιαστικά µέσω της σύνδεσής τους µε ευρύτερα δίκτυα.
adb: Φόρουµ όπως το Agora - Corporate Affairs Forum φέρνουν κοντά υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ακαδηµαϊκούς, δηµοσιογράφους και επιχειρηµατικούς ηγέτες, για να συζητήσουν ανοιχτά τη δηµόσια πολιτική και την εκπροσώπηση συµφερόντων. Πόσο χρήσιµες είναι τέτοιες πλατφόρµες για την προώθηση της διαφάνειας και της υπεύθυνης συµµετοχής;
Τα φόρουµ εταιρικών υποθέσεων µπορούν να είναι χρήσιµα, ιδιαίτερα όταν οργανώνονται σωστά. ∆ηµιουργικά φόρουµ, όπως αυτό που συζητάµε, συγκεντρώνουν διαφορετικές οπτικές: υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, επαγγελµατίες και ερευνητές. Έτσι διαµορφώνεται ένας θετικός χώρος διαβούλευσης για την ανταλλαγή ιδεών, στρατηγικών και εµπειριών. Επιπλέον, τέτοιες πρωτοβουλίες µπορούν να συµβάλουν στον προσδιορισµό του τι σηµαίνει υπεύθυνη συµµετοχή, να ενθαρρύνουν µεγαλύτερη διαφάνεια και να προσφέρουν χώρο για ουσιαστικό διάλογο. Παράλληλα, λειτουργούν ως πεδίο αναστοχασµού που µπορεί να ενισχύσει την εµπιστοσύνη στον τοµέα των public affairs µε την πάροδο του χρόνου.
adb: Αν συµβουλεύατε τη νέα γενιά επαγγελµατιών των Public Affairs, ποιες αρχές ή πρακτικές θα θεωρούσατε απαραίτητες για τη δηµιουργία ενός πιο διαφανούς και αξιόπιστου συστήµατος εκπροσώπησης συµφερόντων;
Υπάρχουν ορισµένες βασικές αρχές και πρακτικές που µπορούν να βοηθήσουν σηµαντικά. Πρώτον, η αξιοπιστία είναι κρίσιµη - πρέπει να παρέχουν πάντοτε ακριβή και αξιόπιστη τεχνογνωσία και πληροφόρηση. Να είναι πρόθυµοι να επωµιστούν βραχυπρόθεσµο κόστος προς όφελος µακροπρόθεσµων οφελών που ενισχύουν τη φήµη. ∆εύτερον, πρέπει να επιδεικνύουν συνέπεια: τα δηµόσια µηνύµατα και οι δραστηριότητες lobbying πρέπει να είναι ευθυγραµµισµένα. Τρίτον, να κινούνται µε διαφάνεια ως προς το τι κάνουν και γιατί, καθώς αυτό οικοδοµεί εµπιστοσύνη µε την πάροδο του χρόνου. Οι κυβερνητικές υποθέσεις δεν αφορούν µόνο την επιρροή σε µια σηµερινή νοµοθετική πρόταση αλλά τη δηµιουργία µιας φήµης που θα διατηρεί τον οργανισµό στις συζητήσεις πολιτικής του αύριο. Τελικά, η επιρροή εξαρτάται λιγότερο από την πρόσβαση και περισσότερο από το αν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι συνεργάτες εµπιστεύονται ότι αυτή χρησιµοποιείται υπεύθυνα.
