Η νέα έκδοση του Παρατηρητηρίου Ιδιοκτησίας των Ευρωπαϊκών Μέσων Ενημέρωσης (Euromedia Ownership Monitor - EurOMo) είναι πλέον διαθέσιμη στο κοινό, με μια ανασχεδιασμένη μηχανή αναζήτησης που επιτρέπει σε δημοσιογράφους, ρυθμιστικές αρχές και πολίτες να ιχνηλατούν την ιδιοκτησία και τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης πέρα από τα εθνικά σύνορα. Σε αυτήν την ειδικά σχεδιασμένη πλατφόρμα συμπεριλαμβάνονται οι πραγματικοί/τελικοί ιδιοκτήτες και οι βασικοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων, όπως διευθύνοντες σύμβουλοι και αρχισυντάκτες.

Τον Μάρτιο θα πραγματοποιηθεί ανοιχτό διαδικτυακό σεμινάριο για την παρουσίαση των νέων δυνατοτήτων της ψηφιακής βάσης δεδομένων που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου.

Το EurOMo δημοσίευσε μια διευρυμένη βάση δεδομένων στην οποία καταγράφονται εκατοντάδες μέσα ενημέρωσης, τα οποία διαμορφώνουν την κοινή γνώμη σε όλες τις χώρες της Ε.Ε., αξιοποιώντας δεδομένα του 2025. Η ψηφιακή αυτή πλατφόρμα περιλαμβάνει περισσότερα από 700 μέσα ενημέρωσης, 4.300 φυσικά πρόσωπα (ιδιοκτήτες και άλλους φορείς ελέγχου) και 2.100 οργανισμούς με μερίδια σε αυτά τα μέσα.

Οι χρήστες μπορούν να εξερευνήσουν τα αποτελέσματα οπτικά μέσω ενός χάρτη δικτύου, να φιλτράρουν με βάση τις σχέσεις ελέγχου πέραν της νομικής κατοχής των μετοχών, και να κατεβάσουν τα δεδομένα σε μηχανικά αναγνώσιμη μορφή, εναρμονισμένη με ανοιχτά πρότυπα (BODS v0.3).

Ενώ η πλήρης έκδοση είναι διαθέσιμη σε εγγεγραμμένους χρήστες που έχουν έννομο συμφέρον (δημοσιογράφους, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών), η δημόσια έκδοση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα από κάθε πολίτη που επισκέπτεται τον ιστότοπο του έργου.

Εκτός από τη βάση δεδομένων, όλοι οι χρήστες έχουν τη δυνατότητα να διαβάσουν ειδικές εθνικές εκθέσεις (reports) που εστιάζουν στις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους της Ε.Ε., καθώς και να συγκρίνουν τους κινδύνους μεταξύ των κρατών με βάση δεκάδες δείκτες.

Τι νέο φέρνει το έργο EurOMo με μια ματιά

• Μια νέα μηχανή αναζήτησης βασισμένη σε δίκτυο (network-based search engine): Τα αποτελέσματα της αναζήτησης εμφανίζονται ως δίκτυο, διευκολύνοντας τον εντοπισμό διασυνδέσεων και διαδρομών ελέγχου.
• Προεπιλεγμένη ανάδειξη των τελικών/πραγματικών δικαιούχων των μέσων ενημέρωσης: Η βασική προβολή φέρνει στην επιφάνεια τον «τελευταίο κρίκο της εταιρικής αλυσίδας», βοηθώντας στην αναγνώριση του ποιος ελέγχει πραγματικά τα μέσα ενημέρωσης και τις εκδοτικές εταιρείες.
• Έλεγχος πέρα από τη μετοχική σύνθεση: Οι χρήστες μπορούν να εξερευνήσουν άλλες σχέσεις που διαμορφώνουν τον έλεγχο (πέραν των νομικών μετοχικών μεριδίων).
• Μηχανικά αναγνώσιμα και επαναχρησιμοποιήσιμα δεδομένα: Διαθέσιμα για λήψη σε δομημένη μορφή, εναρμονισμένη με το πρότυπο BODS v0.3.
• Επικαιροποιημένες αξιολογήσεις «κινδύνου» & εκθέσεις ανά εθνικό πλαίσιο: Για κάθε χώρα περιλαμβάνεται αναλυτική έκθεση, καθώς και αξιολόγηση των κινδύνων/προκλήσεων που απειλούν τη διαφάνεια σε πολλαπλές διαστάσεις.

Σημαντικά ευρήματα για την Ελλάδα

Η εθνική έκθεση για την Ελλάδα, η οποία συντάχθηκε από τον Καθηγητή Στέλιο Παπαθανασόπουλο (Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ), τον Επίκουρο Καθηγητή Αχιλλέα Καραδημητρίου (Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο) και την Επίκουρη Καθηγήτρια Κατερίνα Σταυριανέα (Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ), καταλήγει, μεταξύ άλλων, στις παρακάτω βασικές διαπιστώσεις για το πεδίο των Μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα:

• Υψηλός Βαθμός Συγκέντρωσης και Διασταυρούμενης Ιδιοκτησίας (Cross-ownership): Ένας πολύ μικρός αριθμός ισχυρών οικογενειών και επιχειρηματιών ελέγχει το μεγαλύτερο μερίδιο των εθνικών μέσων ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπος), ενώ ταυτόχρονα οι ίδιοι ιδιοκτήτες κυριαρχούν σε άλλους νευραλγικούς τομείς της οικονομίας, όπως η ναυτιλία, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και ο επαγγελματικός αθλητισμός (ποδόσφαιρο). Η δομή αυτή εδραιώνει δίκτυα επιρροής που καθιστούν τη συντακτική ανεξαρτησία ευάλωτη απέναντι σε εμπορικές και πολιτικές πιέσεις.
• Ελλείμματα στη Διαφάνεια και τους Πραγματικούς Δικαιούχους (Ultimate Beneficial Owners): Βασικά μέσα ενημέρωσης έχουν περίπλοκες ιδιοκτησιακές αλυσίδες, με αυξανόμενη, μάλιστα, την παρουσία ξένων επενδυτικών κεφαλαίων (private equity funds) και πολυεθνικών ομίλων τηλεπικοινωνιών, γεγονός που κάνει τη δομή της ιδιοκτησίας (π.χ. στην περίπτωση καναλιών όπως ο Alpha ή πλατφορμών όπως η Nova) πολυεπίπεδη και δυσνόητη για τον μέσο πολίτη. Μολονότι το θεσμικό πλαίσιο έχει ενισχυθεί (όπως με τη δημιουργία του Μητρώου Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου), η ουσιαστική διαφάνεια προσκρούει σε πρακτικά εμπόδια.
• Μια σημαντική επίπτωση για το δημόσιο συμφέρον αφορά στα κενά διαφάνειας και τα τυφλά σημεία που χαρακτηρίζουν ακόμα τη ρύθμιση του πεδίου των μέσων ενημέρωσης παρά το γεγονός ότι ο πρόσφατος Νόμος 5253/2025 (ΦΕΚ Α' 212/25.11.2025) επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες. Λόγω νομικών περιορισμών (όπως η ευρωπαϊκή απόφαση που μπλοκάρει την ελεύθερη πρόσβαση στα Μητρώα Πραγματικών Δικαιούχων) αλλά και της μη ολοκληρωμένης, προς το παρόν, καταγραφής στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης καθώς και της απουσίας δημοσιοποίησης αξιόπιστων στοιχείων κυκλοφορίας των εντύπων, οι πολίτες δεν έχουν καθαρή εικόνα για το ποιος χρηματοδοτεί και ποιος ελέγχει τελικά την πληροφορία που λαμβάνουν. Αυτό δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ανεξαρτησία των δημοσιογράφων, οι οποίοι γίνονται ευάλωτοι στις εμπορικές ή πολιτικές επιδιώξεις των ιδιοκτητών τους, πλήττοντας τελικά την πολυφωνία και τη δημοκρατική ενημέρωση.
• Υψηλός κίνδυνος για τον πλουραλισμό της αγοράς: Σε συμφωνία με προηγούμενες μετρήσεις επιστημονικών δεικτών, ο κίνδυνος για τον πλουραλισμό στην Ελλάδα παραμένει υψηλός. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη διαπιστωμένη χαμηλή εμπιστοσύνη των πολιτών στις ειδήσεις και τη μετατόπιση του κοινού προς ψηφιακές πλατφόρμες παγκόσμιας εμβέλειας, αλλάζει τις ισορροπίες ισχύος και εντείνει την ανάγκη για ισχυρότερη λογοδοσία.

Όπως καταδεικνύει η έκθεση του EurOMo, η ιδιοκτησιακή διαφάνεια των ΜΜΕ στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα τυπικής κανονιστικής συμμόρφωσης. Αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διασφάλιση του πλουραλισμού, τον περιορισμό των συγκρούσεων συμφερόντων (conflicts of interest) και την προστασία της ποιότητας της δημοκρατικής επικοινωνίας και της ενημέρωσης των πολιτών.

Ανοιχτό Διαδικτυακό Σεμινάριο (Webinar)

Για την παρουσίαση της τελευταίας έκδοσης της βάσης δεδομένων και όλων των νέων δυνατοτήτων, θα πραγματοποιηθεί τον Μάρτιο του 2026 ένα ανοιχτό διαδικτυακό σεμινάριο σε δύο συνεδρίες:

• Παρασκευή, 20 Μαρτίου 2026, 11:00 (Ώρα Κεντρικής Ευρώπης)
• Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2026, 15:00 (Ώρα Κεντρικής Ευρώπης)

Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να εγγραφεί σε μία από τις συνεδρίες μέσω του ιστοτόπου του έργου: https://media-ownership.eu/registration-for-webinar/.

Η ειδική έκθεση για την εικόνα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα είναι διαθέσιμη στον παρακάτω σύνδεσμο: https://media-ownership.eu/2025-edition/country-reports/greece/

Ιστότοπος του έργου: https://media-ownership.eu

Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2021, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας στον χώρο των μέσων ενημέρωσης και την ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.