«Χειρόγραφα & Αυτόγραφα» ανασύρονται από το αρχείο της εκπομπής Μονόγραμμα του Αρχείου Σγουράκη, που γράφει πολιτιστική ιστορία για περισσότερα από 40 χρόνια στη δημόσια τηλεόραση προσδίδοντας της ταυτότητα, καταγράφοντας τα πρόσωπα που αντιπροσωπεύουν και σφραγίζουν τον πολιτισμό μας.
Με αφορμή την επέτειο των 40 χρόνων παρουσίας της εκπομπής, τιμώντας όλους όσους αυτοβιογραφήθηκαν στις εκπομπές, το Αρχείο Σγουράκη σχεδίασε μια ειδική έκδοση - λεύκωμα, με τον τίτλο: «Χειρόγραφα & Αυτόγραφα», με σπάνια χειρόγραφα και ντοκουμέντα από το έργο όλων όσων συνέβαλαν στη δημιουργία του «Εθνικού Αρχείου», όπως πολύ εύστοχα χαρακτήρισε ο Τύπος το Μονόγραμμα.
Σαράντα χρόνια συλλογής και περισσότερα από 700 χειρόγραφα, αυτόγραφα, αφιερώσεις και έργα, πάνω σε κάθε είδους υλικό, μοναδικά και σπάνια ντοκουμέντα πολιτισμού, ιστορίας και μνήμης αποτυπώνονται και παρουσιάζονται σε αυτό το συλλεκτικό λεύκωμα.
Η ιδέα ήταν του Γιώργου Σγουράκη και γεννήθηκε από τα πρώτα κιόλας χρόνια της εκπομπής στις αρχές της δεκαετίας του '80. Το πολύτιμο αυτό λεύκωμα περιέχει χειρόγραφα και αυτόγραφα των 400 περίπου πνευματικών ανθρώπων της σύγχρονης Ελλάδας που αυτοβιογραφήθηκαν στο Μονόγραμμα από το 1982 έως το 2022 και αποτελεί σημαντικό σταθμό στην πορεία της ιστορικής και πλέον μακρόχρονης εκπομπής της Ελληνικής τηλεόρασης.
Με την έκδοση αυτή τιμάται συμβολικά η πνευματική Ελλάδα, οι σπουδαίες δημιουργίες των σημαντικών ανθρώπων της τέχνης και της επιστήμης και παράλληλα καταγράφονται οι αξίες εκείνες που χαρακτηρίζουν το πνεύμα, την αντίληψη και τη συνείδηση του λαού μας. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η έκδοση αυτή, ως το Μονόγραμμα των Μονογραμμάτων.
«Εθνικό αρχείο» έχει χαρακτηριστεί το Μονόγραμμα από το σύνολο του Τύπου και για πρώτη φορά το 2012, η Ακαδημία Αθηνών αναγνώρισε και βράβευσε οπτικοακουστικό έργο, απονέμοντας στους δημιουργούς-παραγωγούς και σκηνοθέτες Γιώργο και Ηρώ Σγουράκη το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου τους και ιδίως για το «Μονόγραμμα» με το σκεπτικό ότι: «…οι βιογραφικές τους εκπομπές αποτελούν πολύτιμη προσωπογραφία Ελλήνων που έδρασαν στο παρελθόν αλλά και στην εποχή μας και δημιούργησαν, όπως χαρακτηρίστηκε, έργο “για τις επόμενες γενεές”».
Ιστορικό δημιουργίας. Η ιδέα της δημιουργίας της σειράς Μονόγραμμα ήταν του παραγωγού - σκηνοθέτη Γιώργου Σγουράκη, όταν ερευνώντας το 1980, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε συστηματική καταγραφή της Ιστορίας των ανθρώπων του πολιτισμού μας, παρά αποσπασματικές μόνο καταγραφές. Έτσι απλά γεννήθηκε η ιδέα της δημιουργίας των αυτοβιογραφικών ταινιών. Επιθυμούσε να καταγράψει με αυτοβιογραφική μορφή τη ζωή, το έργο και η στάση ζωής των προσώπων της πνευματικής ζωής, έτσι ώστε να μην υπάρχει κανενός είδους παρέμβαση και να διατηρηθεί ατόφιο το κινηματογραφικό ντοκουμέντο.
Τα πρόσωπα. Άνθρωποι της διανόησης και Τέχνης καταγράφτηκαν και καταγράφονται ανελλιπώς στο Μονόγραμμα. Άνθρωποι που ομνύουν και υπηρετούν τις Εννέα Μούσες, κάτω από τον «νοητό ήλιο της Δικαιοσύνης και τη Μυρσίνη τη Δοξαστική…» για να θυμηθούμε και τον Οδυσσέα Ελύτη ο οποίος έδωσε και το όνομα της εκπομπής στον Γιώργο Σγουράκη. Για να αποδειχτεί ότι ναι, προάγεται ακόμα ο πολιτισμός στην Ελλάδα, η νοητή γραμμή που μας συνδέει με την πολιτιστική μας κληρονομιά ουδέποτε έχει κοπεί.
Μορφή εκπομπής. Σε κάθε εκπομπή ο/η αυτοβιογραφούμενος/η οριοθετεί το πλαίσιο της ταινίας η οποία γίνεται γι’ αυτόν. Στη συνέχεια με τη συνεργασία τους καθορίζεται η δομή και ο χαρακτήρας της όλης παρουσίασης. Μελετούμε αρχικά όλα τα υπάρχοντα βιογραφικά στοιχεία, παρακολουθούμε την εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση του έργου του προσώπου το οποίο καταγράφουμε, ανατρέχουμε στα δημοσιεύματα και στις συνεντεύξεις που το αφορούν και μετά από πολύμηνη πολλές φορές προεργασία ολοκληρώνουμε την τηλεοπτική μας καταγραφή.
Ο σφραγιδόλιθος. Το σήμα της σειράς είναι ακριβές αντίγραφο από τον σπάνιο σφραγιδόλιθο που υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο και χρονολογείται στον τέταρτο ως τον τρίτο αιώνα π.Χ. και είναι από καφετί αχάτη. Τέσσερα γράμματα συνθέτουν και έχουν συνδυαστεί σε μονόγραμμα. Τα γράμματα αυτά είναι το Υ, Β, Ω και Ε. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι πολύ σπάνιοι οι σφραγιδόλιθοι με συνδυασμούς γραμμάτων, όπως αυτός που έχει γίνει το χαρακτηριστικό σήμα της τηλεοπτικής σειράς. Το χαρακτηριστικό μουσικό σήμα που συνοδεύει τον γραμμικό αρχικό σχηματισμό του σήματος με την σύνθεση των γραμμάτων του σφραγιδόλιθου, είναι δημιουργία του συνθέτη Βασίλη Δημητρίου.
Τα πρόσωπα. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 400 πρόσωπα και θεωρούμε ως πολύ χαρακτηριστικό, στην αντίληψη της δημιουργίας της σειράς, το ευρύ φάσμα ειδικοτήτων των αυτοβιογραφουμένων, που σχεδόν καλύπτουν όλους τους επιστημονικούς, καλλιτεχνικούς και κοινωνικούς χώρους με τις ακόλουθες ειδικότητες: αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, αστροφυσικοί, βαρύτονοι, βιολονίστες, βυζαντινολόγοι, γελοιογράφοι, γεωλόγοι, γλωσσολόγοι, γλύπτες, δημοσιογράφοι, διαστημικοί επιστήμονες, διευθυντές ορχήστρας, δικαστικοί, δικηγόροι, εγκληματολόγοι, εθνομουσικολόγοι, εκδότες, εκφωνητές ραδιοφωνίας, ελληνιστές, ενδυματολόγοι, επιστήμονες πληροφορικής, ερευνητές, ζωγράφοι, ηθοποιοί, ηχολήπτες, θεατρολόγοι, θέατρο σκιών, ιατροί, ιερωμένοι, ιμπρεσάριοι, ιστορικοί, ιστοριοδίφες, καθηγητές πανεπιστημίων, κεραμιστές, κιθαρίστες, κινηματογραφιστές, κοινωνιολόγοι, κριτικοί λογοτεχνίας, κριτικοί τέχνης, λαϊκοί οργανοπαίκτες, λαογράφοι, λογοτέχνες, λυράρηδες, μαθηματικοί, μεταφραστές, μουσικολόγοι, οικονομολόγοι, παιδαγωγοί, πιανίστες, ποδοσφαιριστές, ποιητές, πολεοδόμοι, πολιτικοί, σεισμολόγοι, σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι, σκιτσογράφοι, σπηλαιολόγοι, στιχουργοί, στρατηγοί, συγγραφείς, συλλέκτες, συνθέτες, συνταγματολόγοι, συντηρητές αρχαιοτήτων και εικόνων, τραγουδιστές, τυπογράφοι, χαράκτες, φιλέλληνες, φιλόλογοι, φιλόσοφοι, φυσικοί, φωτογράφοι, χορογράφοι, χρονογράφοι, ψυχίατροι.
