Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες που είχε με τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO Khaled El-Enany, τον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή της UNESCO αρμόδιο για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez, εξετάστηκε αναλυτικά το ευρύ πλαίσιο συνεργασίας της Ελλάδας με την UNESCO.
Έγινε ουσιαστική ανταλλαγή απόψεων για τις δυνατότητες του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού να συμβάλλει, με τα αρμόδια στελέχη του και στοχευμένες συνέργειες, στην τεκμηρίωση, συντήρηση, διαφύλαξη και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, ιδίως της άυλης, σε χώρες της Αφρικής, σ’ ένα πλαίσιο συνεργασίας που θα δημιουργηθεί υπό την αιγίδα και τον συντονισμό της UNESCO. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα στην παροχή τεχνογνωσίας προς χώρες της Αφρικής και σε τομείς έξοχου ενδιαφέροντος, όπως η μεταφορά τεχνογνωσίας για την παραγωγή μουσειακών αντιγράφων, η μουσειολογία, η διοίκηση μουσείων, η προετοιμασία επαγγελματιών του Πολιτισμού καθώς και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς κατά την εκτέλεση δημοσίων έργων, τομείς στους οποίους η Ελλάδα διαθέτει μακρά και αποδεδειγμένη εμπειρία.
Η Υπουργός Πολιτισμού ενημέρωσε τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO για τις επόμενες ελληνικές εγγραφές στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Κατά τη διεξοδική συζήτηση που ακολούθησε η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε σ’ αυτές που έχουν ήδη ολοκληρωθεί αλλά και σ’ εκείνες που είναι σε διαδικασία προετοιμασίας. Πρώτος στη σειρά προς υποβολή, και σε προχωρημένο στάδιο βρίσκεται ο φάκελος για τον αρχαιολογικό χώρο της Νικόπολης, καθώς και η υποψηφιότητα της τυροκομίας των Κυκλάδων, για την εγγραφή της στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Τόσο ο Khaled El-Enany όσο και ο Nayef Al-Fayez εξήραν τον παραγωγικό και πρωταγωνιστικό ρόλο της Ελλάδας στον διεθνή οργανισμό, επισημαίνοντας τη στενή και εποικοδομητική συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού σε όλα τα θέματα που αφορούν στον Πολιτισμό -υλικό και άυλο- αλλά και στην Πολιτιστική Διπλωματία σε θέματα που ανακύπτουν για συνεργασίες και απαιτούν ειδικούς χειρισμούς.
Η Ελλάδα στον διεθνή διάλογο για τις νέες τεχνολογίες: Η ημερίδα της UNESCO και του Υπουργείου Πολιτισμού
Παρουσία του Γενικού Διευθυντή της UNESCO Khaled El-Enany και της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη, η ημερίδα που συνδιοργανώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και την UNESCO, με θέμα τη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη Ζωντανή Πολιτιστική Κληρονομιά. Η ημερίδα ανέδειξε τον διεθνή διάλογο που διεξάγεται για τη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης με την πολιτιστική κληρονομιά, με ιδιαίτερη έμφαση στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά και στις κοινότητες που τη διατηρούν και τη μεταδίδουν.
Παρουσιάστηκαν οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης στην έρευνα, τεκμηρίωση, διαφύλαξη και ανάδειξη της ζωντανής κληρονομιάς, παράλληλα με την ανάγκη αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών με ανθρωποκεντρικούς, υπεύθυνους και δεοντολογικά τεκμηριωμένους όρους.
Ανοίγοντας τις εργασίες της ημερίδας η Λίνα Μενδώνη εστίασε στα κύρια ερωτήματα που ανακύπτουν παράλληλα με τις συναρπαστικές προοπτικές, που παρουσιάζει η Τεχνητή Νοημοσύνη: «Στον πολιτισμό, οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης προσφέρουν νέες δυνατότητες για την τεκμηρίωση, τη μελέτη, την ερμηνεία και τη μετάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Διευρύνουν την πρόσβαση στη γνώση, υποστηρίζουν την εκπαίδευση, εμπλουτίζουν την πολιτιστική εμπειρία και δημιουργούν νέα πεδία καλλιτεχνικής έκφρασης. Οι δυνατότητες αυτές είναι σημαντικές. Δεν είναι όμως, ουδέτερες ούτε απαλλαγμένες από κινδύνους. Το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην περίπτωση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Η ζώσα κληρονομιά δεν αποτελεί αμετάβλητο κατάλοιπο του παρελθόντος, ούτε σύνολο πληροφοριών που μπορεί απλώς να καταγραφεί, να αποθηκευτεί και να αποθησαυριστεί. Υπάρχει και ανανεώνεται μέσα από την πράξη, τη συμμετοχή, τη συλλογική μνήμη και τη μετάδοσή της, από γενιά σε γενιά. Ενσωματώνει γνώσεις, δεξιότητες, αξίες και τρόπους έκφρασης, που διαρκώς διαμορφώνονται και αναδημιουργούνται από τις ίδιες τις κοινότητες. Όταν, όμως, η ενσωμάτωση, βιωματική και συλλογική γνώση, συναντά την υπολογιστική μοντελοποίηση, την αυτοματοποιημένη αναζήτηση, την επεξεργασία, την ανάλυση, την αξιολόγηση και τη συσχέτιση δεδομένων, με σκοπό την παραγωγή νέου περιεχομένου, μαζί με τις συναρπαστικές προοπτικές, τότε ανακύπτουν καίρια ερωτήματα και κρίσιμες προκλήσεις.
Ποιος αποφασίζει ποια πολιτιστικά τεκμήρια μετατρέπονται σε δεδομένα; Πώς περιγράφονται; Για ποιους σκοπούς χρησιμοποιούνται; Πώς διασφαλίζονται η ουσιαστική συναίνεση των κοινοτήτων, η ορθή απόδοση της προέλευσης, ο έλεγχος των δεδομένων και η δίκαιη κατανομή των πλεονεκτημάτων; Πώς αποτρέπονται η αλγοριθμική μεροληψία, η παραποίηση και η ιδιοποίηση πολιτιστικών εκφράσεων; Πώς προστατεύονται η αντιπροσωπευτικότητα, η αυθεντικότητα, η πολιτισμική σημασία και η οργανική εξέλιξη της ζώσας κληρονομιάς;».
Αναζητώντας τις απαντήσεις η Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι «Τα ερωτήματα αυτά δεν επιτρέπουν ούτε άκριτο τεχνολογικό ενθουσιασμό ούτε φοβική απόρριψη της καινοτομίας. Απαιτούν γνώση, διαφάνεια, συνεργασία και, πρωτίστως, την ουσιαστική συμμετοχή των κοινοτήτων. Η τεχνολογική δυνατότητα δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο εφαρμογής. Η καινοτομία οφείλει να παραμένει ανθρωποκεντρική και κοινοτηκο-κεντρική, ενισχύοντας τη δυνατότητα των φορέων της άυλης κληρονομιάς να καθορίζουν ή, τουλάχιστον, να εκφέρουν ισχυρό λόγο, διαδραματίζοντας καίριο ρόλο για το τι διαφυλάσσεται, τι κοινοποιείται, τι μετασχηματίζεται και, κυρίως, με ποιους όρους».
Καταλήγοντας, η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε: «Επενδύουμε στη συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, στην ανάπτυξη τεχνογνωσίας και στην κατάλληλη προετοιμασία των επαγγελματιών του Πολιτισμού. Δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ποιότητα και στη διακυβέρνηση των πολιτιστικών δεδομένων, στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και των δικαιωμάτων των δημιουργών, στη διαφάνεια των εφαρμογών και στην ισότιμη πρόσβαση στα οφέλη της καινοτομίας. Παράλληλα, επιδιώκουμε την ενεργό παρουσία της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό και διεθνή διάλογο, ώστε οι ιδιαιτερότητες και οι αξίες του πολιτισμού να λαμβάνονται εξαρχής υπόψη στον σχεδιασμό των νέων τεχνολογιών».
Ιδιαίτερη έμφαση από τους ομιλητές δόθηκε σε ζητήματα δεοντολογίας, στην ανάγκη ουσιαστικής συμμετοχής των κοινοτήτων και στην προστασία των πολιτιστικών εκφράσεων από κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Παρουσιάστηκαν ακόμα, ερευνητικές και τεχνολογικές εφαρμογές, με παραδείγματα από τη χειροτεχνία, τη μουσική και την υφαντική παράδοση.
Στις συζητήσεις έλαβαν μέρος η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο Γενικός Διευθυντής της UNESCO Khaled El-Enany, ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής της UNESCO αρμόδιος για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez, ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κένυας στην UNESCO Peter K. Ngure, ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO Γεώργιος Κουμουτσάκος, ενώ κεντρική ομιλήτρια ήταν η καθηγήτρια Hanna Schreiber, κάτοχος της Έδρας UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά στη Δημόσια και Παγκόσμια Διακυβέρνηση. Στην ημερίδα συμμετείχαν, η πρέσβης καλής θελήσεως στην UNESCO Κωστάντζα Σμπώκου, στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, εκπρόσωποι της UNESCO, του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας, του Creative Commons, του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», του ΙΤΕ, καθώς και μέλη της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας.
